Impressie Tong Tong Fair 2012

Standnummer C22. 
Foto: Kroon & Wagtberg Hansen.

Het zit er weer op, de Tong Tong Fair is - helaas - afgelopen. Het was opnieuw een feest om hier 12 dagen te mogen staan met het mooie project Sporen van Smaragd. 

We zijn blij verrast door de enthousiaste respons van bezoekers op de erfgoedglossy SMARAGD en de vele vermeldingen van het project in de pers, die ons meehelpen om nog meer Indische architectuurdetails en locaties in de stad op te sporen. (En natuurlijk hebben medewerkers van Monumentenzorg, Haags Historisch Museum en K&WH zelf zo nu en dan een tjendol of tahu pong gescoord, en ‘s avonds met familie en vrienden een bezoekje gebracht aan de eettent.) Hieronder enkele impressies van de afgelopen dagen. We kijken nu al uit naar mei 2013!

Uitreiking erfgoedglossy SMARAGD aan wethouder 
Rabin Baldewsingh, 18 mei 2012. Foto: Indisch4ever.

Erfgoedglossy SMARAGD, nu ook in de boekhandel.

Werken gaat beter met een tjendol...

of een Palm Beach smoothie!
Foto's: Kroon & Wagtberg Hansen.

Erfgoedglossy 'SMARAGD' [Update 16 mei]

Op vrijdag 18 mei wordt het eerste exemplaar van het tijdschrift SMARAGD - Indisch erfgoed in Den Haag uitgereikt aan Rabin Baldewsingh, wethouder Monumentenzorg. De presentatie vindt plaats in de Hospitality Lounge van de Tong Tong Fair om 14.00 uur.

De eenmalige 'erfgoedglossy' van de hand van K&WH verschijnt speciaal voor het project Sporen van Smaragd, Nederlands-Indisch erfgoed in Den Haag 1853-1945 van de afdeling Monumentenzorg Den Haag in samenwerking met het Haags Historisch Museum. Het tijdschrift biedt een kennismaking met de verschillende representatieve gebouwen, de sociaal-historische context waarin ze zijn ontstaan, hun voormalige bewoners en gebruikers. In artikelen als 'Netwerken op het Plein' en 'Miljonairs in de maak' wordt uitgelegd waarom juist Den Haag zo in trek was bij verlofgangers en gerepatrieerden, en hoe handig handelsmaatschappijen, de middenstand en huizenbouwers daarop inspeelden. Architectuur vormde vaak een weerspiegeling van de identiteit en ambities van de opdrachtgevers, of hun heimwee naar de Gordel van Smaragd. Er is aandacht voor gebouwen en locaties met een bijzonder Nederlands-Indisch verleden: van de de eerste toko’s en pasars in de negentiende eeuw tot de strak vormgegeven Haagse bouwwerken van Indische architecten in het Interbellum - en van de meest luxe repatriantenvilla's tot de onopvallende woonhuizen van Indische kunstenaars en artiesten, waar Oost en West elkaar ontmoetten.
 
Het rijk geïllustreerde tijdschrift is verkrijgbaar in de informatiestand van Sporen van Smaragd op de Tong Tong Fair (17-28 mei 2012, standnummer C22). Daarna is SMARAGD verkrijgbaar in de webwinkel van de uitgever (www.denieuwehaagsche.nl) en de boekhandel  (€ 6.95, ISBN 978-94-91168-30-7).

Jan Toorop en Arendsdorp (1927)

Voor het project Sporen van Smaragd hebben we onderzoek gedaan naar de vele tijdelijke locaties in Den Haag, waar voor 1945 Indische evenementen zijn georganiseerd. Een klein, maar bepaald niet onbelangrijk evenement was het 'Indische openluchtfeest' dat van 22 t/m 26 juni 1927 werd georganiseerd in de tuin van Huize Arendsdorp aan de Wassenaarseweg, op het landgoed van M.A.O.C. gravin van Bylandt (1874-1969). Het doel was om geld in te zamelen voor liefdadigheid en de toenadering tussen Nederland en ‘Insulinde’ te bevorderen. Het evenement kwam dan ook tot stand met medewerking van de culturele Indische vereniging ‘Eurasia’.

Marktstraatje bij tuinfeest Arendsdorp, 1927.
Foto: Haags Gemeentearchief.

Dit was echter niet zomaar een 'fancy fair'. Door de welgestelde organisatoren werden grote investeringen gedaan. Voor het ontwerp van een marktstraat met Indische en Hollandse eettentjes (saté en poffertjes) werd architect Gerard Barend Audier (geb. 1887) gestrikt. Vers fruit, ‘noch nimmer in dit land ingevoerd’, werd speciaal met het stoomschip Tjeremai overgebracht uit Nederlands-Indie. De prins der Nederlanden was voorzitter van het ere-comité en ook de overige namen op de lijst waren indrukwekkend. De Sultan van Djokja en zijn familie stelden kunst- en gebruiksvoorwerpen ter beschikking voor een verkoopexpositie. Kunstenaar Jan Toorop (1858-1928) werd gevraagd een ontwerp voor de omslag van het programma te maken, dat een Javaanse danser voorstelt en werd gedrukt door NV Drukkerij Ten Hagen.

Jan Toorop, omslag programmaboekje
tuinfeest Arendsdorp, 1927. Het bijschrift
luidt: 'Het ornamentaal lynen-rythme is
zuiver-scherp ontstaan uit het gebaar
van dezen dans'. Collectie Haags
Gemeentearchief.

 (Dat wilden we natuurlijk zien! Het ontwerp bleek echter moeilijk te traceren; het wordt niet in de gebruikelijke bronnen vermeld. Bij de RKD vonden we wel een afbeelding van een ‘oosterse danser’, maar met vermelding ‘verblijfplaats onbekend’ en zonder referentie aan Arendsdorp. Gelukkig heeft het Haags Gemeentearchief ook veel zeldzame pamfletten in huis, dus vonden we in haar catalogus een programma van een ‘Indisch openluchtfeest’, maar dan weer zonder referentie aan Toorop. Lang verhaal kort: we hebben een exemplaar van de litho gevonden, zie afbeelding. Terug naar het feest.)

Bezoekers konden vast niet kiezen. Ze hadden gelegenheid tot gondeltochten, bal champêtre, kermisbezoek en een keuze uit een – op zijn zachtst gezegd eclectisch – variétéprogramma. Naast muziek van een antieke gamelan (pelog), krontjongorkest, Hawaiian en jazz ensembles en gelegenheid tot dansen, waren er demonstraties van zowel een Indische hofdans (serimpi) als Nederlandse volksdansen. Men kon een optreden van ‘Prof. Rebus, Duitsch-Amerikaansche Goochelaar’ bijwonen of wellicht een uitvoering van een ‘Boeginees openluchtspel’: De kostbare sproke (1926) van Marie van Zeggelen (1870-1957). In een tent van de firma De Gruyter werd een maquette van een theeplantage tentoongesteld. Er was ‘een postkantoor, gelegenheid om te telefoneeren en zich te laten wegen’, een aantrekkelijke optie, in één adem genoemd met de aanwezigheid van een rad van fortuin, waarzegsters (meervoud!) en een fakir. ‘Poffertjes en wafels zullen niet ontbreken, evenmin als hopjes, de fijnste bonbons, chocolade, lekkernijen en parfums’, zo vermeldde het programma.
De prijs van toegangskaarten was 1 gulden voor de eerste dag en 50 cent voor de overige dagen. Voor de afzonderlijke onderdelen moest apart worden betaald. De netto-opbrengst voor het goede doel was 15.536 gulden en 2 cent. Ook van de koningin-moeder werd een gift ontvangen. 

Jammer dat we er niet bij konden zijn. Gelukkig zijn van de opening van het tuinfeest deze unieke filmbeelden bewaard gebleven:

Indisch tuinfeest op Arendsdorp, door Polygoon-Profilti (producent) / Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (beheerder), is gelicenseerd onder Creative Commons - Naamsvermelding-Gelijk delen.

Tong Tong Fair 2012! [Update 10-5]

K&WH is ook dit jaar weer te vinden op de Tong Tong Fair! We zijn druk bezig met de voorbereidingen en dat is ook de reden dat deze blog even stil was.

De afgelopen maanden hebben we in het kader van het project Sporen van Smaragd een erfgoedinventarisatie uitgevoerd in opdracht van Monumentenzorg Den Haag. De eerste resultaten van dit project over gebouwd Nederlands-Indisch erfgoed in Den Haag (1853-1945) worden gepresenteerd in de informatiestand in het Cultuurpaviljoen van de TTF. Hier zijn onder meer demoversies van het opgebouwde pandenbestand en de beeldbank, en een kleine foto-expositie te bekijken. K&WH en medewerkers van Monumentenzorg zijn van 17 t/m 28 mei 2012 dagelijks tussen 12-18 uur in de stand aanwezig om een en ander toe te lichten. Belangstellenden kunnen op 21 mei om 15.30 in het Bibit-theater een lezing volgen, waarin op het verloop van het project wordt ingegaan.
Bovendien verschijnt bij het project een bijzondere 'erfgoedglossy'. Hierover later meer.

Actuele informatie over het festival is te vinden op: Tong Tong Fair.

Degouve de Nuncques

Kunstenaar William Degouve de Nuncques (1867-1935) werd geboren in een oud Frans adellijk geslacht. Hij groeide op in België, waar hij na een korte academische kunstopleiding, besloot om verder te gaan als autodidact. Hij sloot zich aan bij avant-garde groep Les XX en ontwikkelde zich tot een van de belangrijkste Belgische symbolisten. Degouve de Nuncques was bekend om zijn verstilde composities en typisch 19de-eeuwse thema's, waaronder nachtscènes, de vergane schoonheid van Brugge en Venetië, sneeuwlandschappen. In het Musée Félicien Rops (Namen, België) is t/m 6 mei 2012 een tentoonstelling over zijn werk te zien, die hem de zeer passende titel Maître du mystère meegeeft. 

Op advies van de Haagse ‘kunstpaus’ H.P. Bremmer kocht Helene Kröller-Müller diverse werken van Degouves de Nuncques voor haar beroemde verzameling. Enkele van deze werken zijn op de tentoonstelling te zien, daar deze het resultaat is van een samenwerking met het Kröller-Müller Museum. De tentoonstelling reist dan ook door naar Otterlo, waar ze van 26 mei t/m 2 september 2012 te zien zal zijn.



[Foto: William Degouve de Nuncques, Nocturne au parc royal de Bruxelles, 1897, pastel/papier, 65x50 cm. Paris, Musée d’Orsay. (C) RMN (Musée d'Orsay)/Hervé Lewandowski.]

Yoshitoshi: Moord en Maanlicht

Fujiwara Yasumasa plays the flute by moonlight, 1883. Foto: www.sieboldhuis.org.

Haast is geboden. In het Sieboldhuis in Leiden is nog tot 9 maart a.s. de tentoonstelling Maanlicht, mysterie en schoonheid: De complexe wereld van prentkunstenaar Tsukioka Yoshitoshi
te zien, met prenten uit de collectie van de Amerikaanse verzamelaar Ed Freis. Yoshitoshi (1839-1892) werd erkend als de grootste prentkunstenaar van zijn tijd, wiens invloed uitstrekt tot de moderne Japanse manga en anime. Hij werd bekend om zijn prachtige prenten, die ogenschijnlijke tegenstrijdige thema’s in beeld brachten: geweld en schoonheid. (In 1992 werd hier eerder door het Van Gogh Museum aandacht aan besteed: Beauty and Violence. Japanese Prints by Yoshitoshi). De kunstenaar verbeeldde op zeer grafische wijze oorlogstaferelen en moord, maar wist ook de schoonheid van maanlandschappen en mooie vrouwen treffend weer te geven, in series als Twenty-Eight Famous Murders with Verses (1866-69) en One Hunderd Aspects of the Moon (1885-92). Andere thema's die hij vaak toepaste waren spoken en geesten, en acteurs uit het kabuki theater.
Wie geen tijd meer heeft om zelf te gaan kijken, moet zich net als K&WH maar troosten met de catalogus. Die beschrijft Yoshitoshi´s leven en oeuvre, waar succes en grote productiviteit afgewisseld werden met armoede en ziekte. Naast zijn artistieke houtsneden, waaronder veel twee- en drieluiken, werkte hij in verschillende periodes aan krantillustraties (1875-1880) en boekillustraties (1880-1892). Verder wordt de toenemende invloed van de westerse cultuur op Japanse kunst in het boek besproken. Uit het echte 'catalogusgedeelte' over de tentoongestelde werken blijkt nog eens de enorme diversiteit binnen Yoshitoshi´s oeuvre - van historische en mythische voorstellingen, tot portretten van grote krijgers, en van veldslagen tot de rare gewoontes van buitenlanders. In appendices zijn Yoshitoshi’s geïllustreerde boeken en series onder elkaar gezet, en wordt een verklarende woordenlijst gegeven.

Klimt's jaar

Wenen herdenkt in 2012 de 150ste geboortedag van Gustav Klimt (1862-1918). Naast de onvermijdelijke blikjes, koelkastmagneetjes en paraplu´s die worden aangeboden om het heuglijke feit te vieren, worden er tijdens het Klimt Jaar natuurlijk ook vele tentoonstellingen en evenementen georganiseerd. Zo zullen er circa 800 werken te zien zijn in diverse musea, kan men zich laten fotograferen met de meester in Madame Tussauds (?!) en wordt de gerestaureerde Klimt Villa (waar zijn laatste atelier gevestigd was) in de zomer heropend. Voor het gehele culturele programma is een mooie brochure uitgegeven, in diverse talen als pdf te downloaden op de Klimt 2012 website (rechtsbeneden).

Retrobeurs

Ook zo gek van retro meubeltjes? Dan kun je je hart ophalen op de beurs Design Icons Amsterdam op 11 en 12 februari 2012. Zestig handelaren uit binnen- en buitenland zullen hun aanbod van designmeubelen uit de 20ste eeuw aanbieden in de Kromhouthal aan De Overkant in Amsterdam-Noord. Het evenement wordt georganiseerd door Retrostart, de organisatie achter de gelijknamige website, waar je links naar veel en veel meer beurzen en nog veel meer handelaren van retro- en retrostijl-meubels kunt vinden. Om te kijken zonder te kopen is veel zelfbeheersing nodig...

Penseelprinsessen

Kate Bisschop-Swift e.a., Haagse
weeskinderen strooien bloemen op het
pad der koningin, 1874. Foto:  SHVHON.

Tekenen en schilderen waren ooit een vast onderdeel van de opvoeding van welgestelde dames. In de loop van de negentiende eeuw begonnen vrouwelijke kunstenaars hun werk steeds vaker tentoon te stellen en te verkopen. Ze werden toegelaten tot kunstenaarsverenigingen en vanaf de jaren 1850 ook tot kunstacademies. Zo namen zij een steeds belangrijker positie binnen de kunstwereld in.
Toch is de rol van vrouwen in de negentiende-eeuwse kunst nog een onderbelicht onderwerp binnen de onderzoekswereld. Dat is mede te wijten aan de hardnekkige misvatting dat het ging om een vrijetijdsbesteden en het als ongepast werd gezien om een professionele carrière na te streven.
Daarom startten het RKD, De Mesdag Collectie en Paleis Het Loo in 2008 een uitgebreid kunsthistorisch onderzoek, waarvan de resultaten in 2012 worden gepresenteerd. Biografische gegevens van ca. 1100 kunstenaressen zijn verzameld in de database RKDartists& en hun 1600 van hun werken ingevoerd in da database RKDimages. Ze vormen de basis voor het boek Penseelprinsessen & Broodschilderessen. Vrouwen in de beeldende kunst 1808-1913, te verschijnen bij Uitgeverij Thoth. Deze publicatie begeleidt de gelijknamige een dubbeltentoonstelling, van 18 februari tot en met 27 mei 2012 bij Paleis Het Loo en van 30 mei tot en met 28 augustus 2012 bij De Mesdag Collectie te zien zal zijn. Bij de presentatie in Apeldoorn komt de nadruk te liggen op kunstenaressen aan en rond het hof, terwijl in Den Haag aandacht zal worden besteed aan de vele professioneel werkzame kunstenaressen.

Nieuwjaarswens

Beste lezers, K&WH wenst u een prettige feestmaand en alle goeds voor 2012!

Rond deze tijd worden wij wat nostalgisch, dat zal wel het gevolg van al die kerstborrels zijn. Daarom hier een impressie van kerst zoals het in huize Kroon begin jaren '70 werd gevierd. Met de pan op tafel.

Kerst in de Beetsstraat, Den Haag, ca. 1971.
Foto: K&WH.